KIAK SAI KIIK DU KE SAI BOOT
by Opini Timor Blogger
“Kiak
Sai Kiik du ke Sai Bo’ot” nee laos boatus/rumoris maibe realidade nebe
mak oras nee ita hare iha sociadade nia le’et, no mos tamba ukun nain
sira la iha sensiblidade ba asuntu nee hodi trata, maibe prekupa ba
grupu/partidu. Iha kontiudu Kiak sai Kiik, autor hakarak konvida
leitoris hodi hatuur termu ekonomia atu lee asuntu nee.
Timor
Leste hahu 2007 ninia progresu ekonomia tuir deklarasaun governu lao
makaas kompara ho nasaun seluk. Progresu nee hatudu husi kresementu
ekonomia nebe mak hahu tinan 2007 sempre iha pursentu 8 ba leten to’o
2010. I 2008 Timor Leste nia kresementu sigundu as liu iha mundu ho
pursentu 12 (relatoriu anual OJE, 2010:8, diskurcu PM). Nee faktus nebe
governu fo mai publiku hodi fo valor bazeia ba diciplina siencia/aspetu
oioin, (ekonomia, social, edukasaun, pobreza, nsst). Progresu nee HARE
HUSI LIUR (ema esternu) diak tebes hodi ha morin Timor nia naran iha
mundu, tamba iha tempu hanesan nasaun barak infrenta krizi financeiru
mundial nebe hahu husi Amerika..... Maibe OINSA ITA HARE KRESEMENTU NEE
HUSI LARAN (domestika)?
Bazeia ba relatoriu nee; sai duvidas mai
ita tamba governu la fo indikadores makro nebe bele argumenta kresementu
nee. Pelemenus aprejenta Indikadores ruma ba ita hodi lee kondisaun
riil ekonomia ou bele justifika deklarasaun refere. Organiza/jere
ekonomia nasaun maibe la iha indikadores konaba saude ekonomia nee
hanesan mos ita koko lori avion semo maibe ninia ekipamentu la kompletu.
Tan nee tuir mai hau koko hatuur indikadores ekonomia hodi ita sukat
lisuk kresementu nee, Indikadores ekonomia maka:
- GDP per kapita (nebe governu uza dadaun), sasukat nee halo jeneralija i koncedera cidadaun tomak hetan influenca HANESAN husi kresementu ekonomia nee. Katak ema hotu-hotu moris ho kondisaun ekonomia hanesan. Nia formulasaun maka: total GDP fahe ba numeru populasaun (GDP / ⅀ populasaun). Sasukat nee hare liu ba numeru/angka maibe KUALIDADE LADUN PRENSE. Katak sasukat refere la responde ba Moris diak(welfare) sociadade/povu. Sasukat nee iha Nasaun Franca oras nee hetan kritika makaas tamba kresementu sa’e maibe kualidade moris sociadade menus tebtebes. Prezidente Sarkozy iha 2008, husu hodi hare mos sasukat seluk nebe todan liu ba kualidade moris.
- Kampo servisu no rendementu sae; ekonomikamente sasukat nee iha ligasaun forte hodi justifika kresementu ekonomia nia influenca. Tamba sa sasan (alat) nee inportante? tamba wainhira iha kresmentu ekonomia DIAK LIU TENKI AKOMPAINIA HO KAMPO SERVISU, signifika katak valor kresementu ekonomia DAET ba ema barak ka populasaun sira hodi asesu ba kampo servisu, i atravesa servisu nee, sira bele hetan salariu hodi dudu rendementu. Objetivu husi analiza nee sei foka liu ba hatun desenpregu no pobreza. Konklujaun maka: “”Kresementu ekonomia hamosu kampo servisu, dudu rendementu povu liu husi salariu, no ikus hatun desenpregu ou pobreza (Kiak Sai Kiik)””. Agora oinsa kresementu Timor Leste?
- New (net economic welfare), sasukat nee hare ba tempu ema servisu no seitor ekonomia nebe maka fornece servisu (formal ka informal), formal katak fornece husi governu, no informal liu husi seitor privadu. Ex: servisu nain servisu oras hira iha loron ida, loron hira iha fulan ida, ka fulan hira iha tinan ida. Tamba dala barak servisu informal iha fluktuasaun makaas (la pasti), agora atu sukat moris diak ema ida presija hare nia rendementu nee bele kobre nia necicidade durante loron/fulan/tinan nia laran.
- Fornece sasan social, ex. Uma eskola, estradas, Hospital, fatin rekreasi, ponte, nsst, ka ita kuinece dehan funsaun alokasaun. Despeza governu reflete ga lae?
- Distribuisaun rendementu no riku soin nebe Justu no ekilibre, ka funsaun distrubuisaun. Iha kontestu Timor Leste, oras nee distribuisaun rendementu centraliza deit iha Dili, tan nee bele dudu migrasaun husi area rural ba urbanu (tenke iha justica ba desenvolvementu).
- Despeza orcamentu estadu nudar sasan/meius hodi hatuur metin (mantein) oportunidade servisu ba cidadaun tomak, ka funsaun estabilidade.
Resources Box
Manual de los Maestros Hechiceros
Manual de los Maestros Hechiceros. Los mejores Hechizos y Conjuros para el ...
Elimina Las Estrias
Elimina Las Estrias. No se preocupe! Son Solo Estrias. Descubra Efectivas T...
Welcome to Planet Burma
Planet Burma - books, photos, music and far more on Burma from the Britain-...
Manual de los Maestros Hechiceros
Manual de los Maestros Hechiceros. Los mejores Hechizos y Conjuros para el ...
Elimina Las Estrias
Elimina Las Estrias. No se preocupe! Son Solo Estrias. Descubra Efectivas T...
Welcome to Planet Burma
Planet Burma - books, photos, music and far more on Burma from the Britain-...
Created on Jul 29th 2012 23:42. Viewed 173 times.
Comments
No comment, be the first to comment.








